پايگاه خبري نگاه جنوب ايران نيوز : كودتاي ۲۸ مرداد
دوشنبه، 28 مرداد 1398 - 11:59 کد خبر:40577
در اين تاريخ مصدق كه به دنبال تصويب قانون ملي شدن صنعت نفت، بيش از دو سال پيش به نخست وزيري رسيده بود در مذاكرات پي در پي با دولت بريتانيا حاضر به سازش نشد و حتي شكايت انگليس به ديوان لاهه و شوراي امنيت سازمان ملل متحد را نيز بي نتيجه گذاشت؛ پس از آن دولت انگليس چاره را در بركناري نخست وزير از سمت خود ديد.

به گزارش جنوب ايران نيوز، در روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در پي موفقيت كودتا و سقوط كابينه دوم دولت ملي دكتر مصدق، سرلشكر فضل‌الله زاهدي عهده‌دار تشكيل كابينه جديد شد.

كودتاي ۲۸ مرداد يكي از حوادث سرنوشت‌ساز در تاريخ معاصر ايران بود كه در دوازدهمين سال حكومت پهلوي دوم به وقوع پيوست و سبب تثبيت حاكميت او تا ربع قرن ديگر شد. تابستان سال ۱۳۲۰ در ميانه جنگ جهاني دوم، نيروهاي بريتانيا و شوروي وارد ايران شدند. رضاشاه پهلوي عملاً از كشور تبعيد شد و محمدرضا به جاي پدر بر تخت سلطنت نشست. عدم اقتدار نسبي شاه جوان، بويژه در سال‌هاي ابتدايي، به تنش ميان نيروهاي سياسي و تزلزل نهادهاي قدرت دامن مي‌‌زد.

در فاصله سال‌هاي ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۰، يعني دهه اول سلطنت محمدرضا شاه، حدود پانزده بار نخست‌وزير عوض شد؛ افرادي چون احمد قوام‌السلطنه، علي سهيلي، محمد ساعد، ابراهيم حكيم‌الممالك و عبدالحسين هژير در اين دوران به مقام نخست‌وزيري رسيدند.

از سوي ديگر، با پايان جنگ دوم جهاني جنبش‌هاي استقلال‌طلب در دنيا رو به گسترش بودند و در ايران نيز نگاه ملي‌گرايانه جايگاه ويژه‌اي در سياست پيدا مي‌‌كرد. در همين شرايط بود كه جبهه ملي ايران در سال ۱۳۲۷، با ائتلاف طيف گسترده‌اي از نيروهاي سياسي كه شايد تنها در نگاه ملي‌گرايانه خويش مشترك بودند، تأسيس شد. يكي از پايه‌هاي اصلي اين جبهه دكتر محمد مصدق بود. رويارويي دكتر مصدق با بريتانيا در آغاز دهه ۳۰ خورشيدي موضوع تازه‌اي نبود. سال ۱۳۰۲، در دوره تصدي وزارت امورخارجه در كابينه مشيرالدوله نيز مصدق با آنچه بريتانيا منافع خود در ايران مي‌‌دانست، به مخالفت پرداخته بود. بلافاصله پس از مشيرالدوله، رضاخان سردار سپه به نخست‌وزيري رسيد و مصدق از قدرت فاصله گرفت.

ظهور مجدد و مؤثر مصدق در عرصه سياست ايران تنها پس از اشغال كشور و بركناري رضاشاه از سلطنت ممكن شد. در اولين انتخابات پس از رضاشاه (دوره چهاردهم مجلس شوراي ملي)، مصدق بيشترين رأي را در تهران كسب كرد و با تلاش او طرحي در مجلس تصويب شد كه به دولت اجازه نمي‌داد در حين اشغال در مورد نفت با خارجي‌ها مذاكره كند. يكي از نقاط مهم حيات سياسي مصدق انتخابات دوره شانزدهم مجلس شوراي ملي بود كه اعتراض به وقوع تقلب‌هاي گسترده در آن، برخي ملي‌گرايان و مخالفان دربار را بيش از پيش به هم نزديك كرد. جبهه ملي نيز به كمك معترضاني چون محمد مصدق، حسين مكي و مظفر بقايي تأسيس شد كه ورودشان به مجلس شانزدهم (در دور دوم انتخابات) راه را براي تصويب طرح ملي شدن صنعت نفت هموار كرد و سرانجام به رهبري مصدق، ملي‌ شدن نفت ايران از طرح به قانون بدل شد. جو ميهن‌پرستي و بيگانه‌ستيزي در ايران بالا گرفته بود و ترور نخست‌وزير وقت، سپهبد حاجعلي رزم‌آرا توسط فدائيان اسلام زنگ خطر ديگري بود هم براي شاه، هم براي كساني كه «خائن» و «مزدور بيگانه» ناميده مي‌‌شدند. حسين علاء هم كه به جاي نخست‌وزير مقتول نشست، چاره‌اي جز برخاستن زود هنگام و سپردن كرسي وزارت به مصدق نيافت.

دغدغه و برنامه اصلي دولت مصدق به اجرا درآوردن قانون ملي شدن صنعت نفت بود. از آن پس مذاكرات پي در پي بريتانيايي‌ها و ميانجي‌گري امريكايي‌ها بي‌نتيجه ماند و حتي شكايت انگليس به ديوان لاهه و شوراي امنيت سازمان ملل متحد نيز تأثيري بر روند ملي شدن نفت ايران نگذاشت. مصدق در لاهه و نيويورك به دفاع از حق مالكيت مردم بر منابع سرزمين خود پرداخت.

پس از تصويب قانون ملي شدن صنعت نفت در ايران دكتر مصدق به نخست‌وزيري رسيد. او برنامه خود را اجراي اين قانون (و نيز اصلاح قانون انتخابات) اعلام كرد. مذاكرات با شركت نفت ايران و انگليس شروع شد. شركت نفت آماده پذيرش ملي شدن نفت ايران نبود و همچنان بر ادامه قرارداد ۱۹۳۳ اصرار داشت. دكتر مصدق از شركت نفت ايران و انگليس خلع يد كرد و كار‌شناسان و مديران اين شركت ناچار از ترك ايران شدند. دولت بريتانيا از ايران به شوراي امنيت شكايت كرد. شورا رسيدگي به اين شكايت را به ديوان بين‌المللي لاهه ارجاع كرد. دكتر مصدق دادگاه بين‌المللي را براي رسيدگي به اين مساله كه امري مربوط به حق حاكميت ايران بود صالح ندانست. ديوان نيز بالاخره به عدم صلاحيت خود راي داد. بدين ترتيب بريتانيا و شركت نفت نتوانستند از مجراهاي قانوني بين‌المللي با ملي شدن نفت ايران مقابله كنند.

پس از برگزاري انتخابات دوره هفدهم و افتتاح مجلس شوراي ملي و بازگشت دكتر مصدق از دادگاه لاهه و در بحبوحه مبارزات نهضت ملي شدن نفت‌، با وجود اظهار تمايل اكثريت نمايندگان مجلس جديد به نخست‌وزيري مجدد دكتر مصدق‌، ناگهان وي از سمت خود استعفا داد. علت اين امر كارشكني‌هاي اقليت مجلس‌، تحت رهبري سيدحسن امامي‌، عدم ابراز تمايل مجلس سنا به زمامداري دكتر مصدق و اختلاف بر سر درخواست اختيارات بيشتر براي نخست‌وزير بود.

مصدق مصمم بود اختيار تعيين وزير جنگ را از شاه بگيرد «تا دخالت دربار در آن كم شود و كار‌ها در جهت صلاح كشور پيشرفت كند....» واكنش شاه در برابر اين پيشنهاد چنين بود: «پس بگوييد من چمدان خود را ببندم و از اين مملكت بروم.» مصدق در پاسخ فوراً گفت كه در اين صورت استعفا خواهد داد. شاه از دادن مقام وزارت جنگ به نخست‌وزير امتناع كرد، دكتر مصدق استعفا داد و احمد قوام به نخست‌وزيري رسيد. اين وضعيت اما پايدار نماند چرا كه قيام مردم در ۳۰ تير ۱۳۳۱ زمينه‌هاي لازم براي نخست‌وزيري مجدد دكتر محمد مصدق را فراهم ساخت. اين دومين دوره حكومت مصدق بود. وي در ‌طي ۱۵ ماه از ارديبهشت ۱۳۳۰ تا ۲۵ تيرماه ۱۳۳۱ توانسته بود حقانيت ايران را در مجامع بين‌المللي در خصوص ملي شدن صنعت نفت اثبات نمايد،‌ اما در‌‌ همان مقطع با توطئه‌هاي بزرگي از جانب دولت‌هايي كه دستشان از منابع نفتي و سرمايه‌هاي مردم ايران كوتاه شده بود مواجه گرديد.

دكتر مصدق توانست در مقابل اين فشار‌ها نيز مقاومت كند. با رفراندم و انحلال مجلس ديگر معلوم بود كه مخالفان بايد دست از اقدامات قانوني بردارند و رودررو مصدق را ساقط كند. اما در همين مورد هم آنان سعي در حفظ ظاهري قانوني داشتند و با همراه كردن شاه، دستخط‌هايي از او براي عزل دكتر مصدق و نصب سرلشكر زاهدي به نخست‌وزيري گرفتند. دكتر مصدق كه صدور فرمان عزل را خلاف روح قانون اساسي و حكومت مشروطه مي‌دانست از قبول آن سرباز زد و مخالفان دست به كودتا زدند.

در روز ۲۵ مرداد با ناكام ماندن كودتاي نظاميان، شاه به خارج از كشور فرار كرد. با اين رويداد مصدق و اطرافيانش تصور كردند خطر برطرف شده است. يك روز قبل از وقوع كودتاي دوم يعني در ۲۷ مرداد ۱۳۳۲ آيت‌الله كاشاني ‌در نامه‌اي به مصدق از قطعي بودن كودتايي ديگر خبر داد.

آنچنان كه بعدها در اسناد سازمان جاسوسي آمريكا منتشر شد طرح كودتا كه به نام رمز «آژاكس» خوانده شد، پس از انتخاب چرچيل به نخست‌وزيري انگليس در مهر ۱۳۳۱ تهيه شد و انتخاب آيزنهاور به رياست جمهوري امريكا در ماه آبان‌‌ همان سال به پيشبرد اين طرح در ايران كمك شاياني كرد. اين طرح مشترك با كمك عواملي در داخل ايران از جمله برادران رشيديان، ذوالفقاري‌ها و ديگر جريان‌هاي وابسته به انگليس و امريكا كه از مرتبطين فعال دربار محمد‌رضا پهلوي بودند به اجرا گذاشته شد. تا پيش از انتخابات آمريكا مقامات انگليسي طرح آژاكس را به ياري دو تن از بلندپايگان سازمان «سيا» از جمله كرميت (كيم) روزولت و ‌آلن دالس به پيش برده بودند، اما ‌آن را تا آغاز دوران رياست جمهوري آيزنهاور مسكوت گذارده بودند. طرح مزبور، دو هفته پس از آغاز رياست‌جمهوري آيزنهاور يعني از روز ۱۴ بهمن ۱۳۳۱ كه يك هيأت انگليسي براي اجرايي كردن طرح به ملاقات جان فوستر دالس وزير خارجه آمريكا و برادرش آلن دالس رئيس سازمان «سيا» به واشنگتن رفت، لازم‌الاجرا شد.

در خرداد ۱۳۳۲ مصدق در نامه‌اي به آيزنهاور رئيس‌جمهور آمريكا از همراهي آن كشور با سياست‌هاي خصمانه انگلستان گلايه كرد. غافل از آنكه اين نامه ۴ روز پس از تشكيل جلسه‌اي در وزارت خارجه آمريكا براي تهيه مقدمات كودتا و براندازي حكومت مصدق به دست آيزنهاور رسيد. آيزنهاور نيز پاسخ نامه را تعمداً يك ماه به تأخير انداخت تا عمليات آ‌ژاكس، روال برنامه‌ريزي شده خود را طي كند.

كودتاي دوم بدون مقاومت مردمي و دخالت احزابي چون حزب توده كه از قدرت نظامي سازمان افسرانش بهره مي‌برد، در عرض چند ساعت به پيروزي رسيد و سرلشكر زاهدي نخست‌وزير شد. از جمله بازوهاي اجراي كودتا و كانون‌هاي مهم مخالفت و توطئه عليه دولت مصدق، نظاميان بودند كه در كانون افسران بازنشسته به رهبري فضل‌الله زاهدي هدايت مي‌شدند.

سرتيپ نادر باتمانقيلچ، سرتيپ حسين آزموده، سرتيپ عباس فرزانگان، سرگرد پرويز خسرواني، هدايت‌الله گيلانشاه، منصورپور، سرتيپ عباس گرزن، سرهنگ عزيز اميررحيمي، سرهنگ نعمت‌الله نصيري و سرهنگ اميري از نظامياني بودند كه نقش بسيار تعيين‌كننده‌اي در كودتا داشتند.

بيشتر عناصر نظامي و انتظامي كه در دستگاه دولت مصدق بودند، دوطرفه بازي مي‌كردند؛ ازجمله سرهنگ اشرفي فرماندار نظامي تهران، سرتيپ مدبر رئيس شهرباني و نادري رئيس كارآگاهي شهرباني ظاهراً منتسب به دستگاه مصدق بودند ولي در شروع كودتا، نقش بسيار حساسي ايفا كردند. از همه مهم‌تر سرتيپ تيمور بختيار، فرمانده منطقه كرمانشاه بود كه از مخالفان سرسخت دولت ملي مصدق شمرده مي‌‌شد؛ به همين علت پس از كودتاي ۲۸ مرداد، گروهي از نظاميان كه در كودتا شركت كرده بودند و نيز نقش فعالي داشتند، به سمت‌ها و پست‌هاي بالاي نظامي رسيدند.

از سوي ديگر برادران رشيديان (اسدالله، سيف‌الله و قدرت‌الله) نيز در كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نقش عمده‌اي ايفا كردند. اين سه برادر، صاحب چندين بانك و شركت‌ بزرگ تجاري بودند و در شهرك‌سازي با شاه و برادرانش همكاري مي‌كردند؛ به‌گونه‌اي‌ كه در شهرك گلساردشت، با بنياد پهلوي ۲۰ درصد مشاركت داشتند. درواقع، برادران رشيديان، عوامل عمده بريتانيا در ايران بودند كه انگليسي‌ها از طريق آن‌ها تلاش‌هاي خود را براي ايجاد اختلاف بين سران جبهه ملي آغاز كرده بودند.

از ديگر عوامل اجرايي بسيار مهم كودتا چماقداراني بودند كه با تحريك افراد ساده و بازاري، تظاهراتي را در كوچه‌ها و خيابان‌ها به راه مي‌انداختند و به طرفداري از شاه و دولت زاهدي، شعار سر مي‌دادند. اين افراد در روز ۲۸ مرداد در سبزه‌ميدان و خيابان ارگ، پس از بستن بازار، در دسته‌هاي سي‌چهل نفري به بانك‌ها و وزارتخانه‌ها حمله كرده و عكس‌هاي شاه را به در و ديوار چسباندند و بعد سراغ روزنامه‌هاي طرفدار دولت مصدق، توده‌اي‌‌ها و اداره‌ها رفتند و آن‌ها را آتش زدند. اين گروه پس از ورود شاه نيز براي مراسم استقبال، پيش‌قدم بودند و او را تا كاخ همراهي كردند.

ازجمله ابزارهاي بسيار مهم براي زمينه‌سازي كودتا و آماده‌سازي افكار عمومي براي پذيرش كودتا، مطبوعات بود كه از آن‌ها به‌عنوان «عوامل ويژه» ياد مي‌شود. حملات مطبوعات به مصدق ابعاد جديد و خطرناكي مي‌يافت و وي را به دليل اجازه فعاليت به حزب توده به داشتن ارتباط‌هاي كمونيستي و به خاطر شعار مشهورش مبني بر اينكه «شاه بايد سلطنت كند نه حكومت» به نقشه‌كشي براي برانداختن تاج و تخت سلطنت متهم مي‌كردند. طي روزهاي دهه سوم مرداد ۱۳۳۲، نشريه‌هاي حزب توده، «شهباز» و «به سوي آينده» وقوع كودتا را هشدار مي‌دادند اما كسي به اين هشدارها توجه نمي‌كرد.

با وجود همراهي آيت‌الله كاشاني با مصدق در جريان ملي شدن صنعت نفت كه اوج آن به واقعه ۳۰ تير انجاميد، به‌تدريج بين اين دو، اختلاف ريشه‌داري روي داد، به‌گونه‌اي‌ كه وقتي دكتر مصدق تقاضا كرد كه لايحه اختيارات او براي ۶ ماه تمديد شود، اين ‌بار كاشاني در مقام رياست مجلس، نامه‌هاي تندي نوشت و اين اختيارات را خلاف قانون اساسي اعلام داشت و به مصدق اعتراض كرد.

در واقعه نهم اسفند ۱۳۳۱ كه شاه مي‌خواست از كشور خارج شود، با مخالفت دسته‌هاي زيادي ازجمله كاشاني روبه‌رو شد. اين بار آيت‌الله كاشاني و محمد بهبهاني با هم توافق كردند از خروج شاه جلوگيري كنند و طي نامه‌اي به شاه، خروج وي را از كشور، امري بزرگ برشمردند و او را از اين مسافرت منع كردند. وقتي شاه از مسافرت خود انصراف داد، مصدق از دربار رفت و براي انحلال مجلس به همه‌پرسي روي آورد. كاشاني و دوستان نزديك مصدق از قبيل حائري‌زاده، مكي و دكتر بقايي با مخالفان مصدق همكاري كردند و كاشاني نامه تندي به مصدق نوشت كه: «... حضرت نخست‌وزير، دكتر مصدق دام اقباله؛ عرض مي‌شود اگرچه امكاني براي عرايضم نماند؛ ولي صلاح دين و ملت براي اين خادم اسلام، بالا‌تر از احساسات شخصي است و علي‌رغم غرض‌ورزي‌هاي تبليغاتي، شما، خودتان بهتر از هركس مي‌دانيد كه همّ و غمّ، در نگهداري دولت جناب‌عالي است و خودتان به بقاي آن مايل نيستيد. از تجربيات روي كار آمدن قوام و لج‌بازي‌هاي اخير، بر من مسلم است كه مي‌خواهيد، مانند سي‌ام تيرماه، يك بار ديگر ملت را تنها گذاشته و قهرمانانه برويد. ترس مرا در عدم اجراي رفراندوم نشنيديد....»

مصدق كه ديگر هيچ‌گونه رابطه‌اي با دوستان نزديك خود و به‌خصوص آيت‌الله كاشاني نداشت، جوابي بسيار سرد به اين شرح به آيت‌الله كاشاني داد: «اين‌جانب مستظهر به پشتيباني ملت ايران هستم والسلام....» طبيعي بود كه با اين روابط سرد، همكاري مصدق و كاشاني پايان يافته بود. همين امر نقش مهمي در سقوط مصدق ايفا كرد.

از ديگر عوامل داخلي كودتاي ۲۸ مرداد، گروهي از سياستمداران معروف ايراني و هوادار بريتانيا بودند، ازجمله اين افراد سيدضياءالدين طباطبايي بود كه بريتانيا تلاش مي‌كرد زمينه‌هاي نخست‌وزيري او را فراهم كند. انگليسي‌ها حتي پيش از آنكه مصدق زمام امور را به دست گيرد، شاه را براي نخست‌وزيري سيدضياءالدين، زير فشار گذاشته بودند. شاه ظاهراً با اين امر موافق بود و در‌‌ همان موقع كه مجلس، مصدق را براي نخست‌وزيري معرفي كرد، با سيدضياءالدين دراين باره درحال گفت‌وگو بود. از ديگر اين افراد، جمال امامي بود كه رهبري فراكسيون طرفدار انگليس را در مجلس برعهده داشت؛ در واقع، تلاش‌هاي جمال امامي و فراكسيون هوادارش براي مختل ساختن مجلس بود.

با پيروزي كودتا كه با امكانات مالي بريتانيا و آمريكا و حضور عوامل داخلي در صحنه به انجام رسيد، شاه دوباره به كشور بازگشت. تقريبا تمامي مديران و كارگزاران دولت مصدق بازداشت شدند. برخي مثل دكتر فاطمي به اعدام محكوم شدند و ديگراني به زندان. در اين ميان اعضاي فعال حزب توده نيز دستگير و برخي افسران توده‌اي اعدام شدند. سران حزب نيز به خارج از كشور گريختند.

دولت روسيه طلاهايي را كه در ‌‌نهايت مضيقه و احتياج دولت مصدق، به او برنگردانده بود، پس از كودتا به دولت زاهدي تحويل داد. خود مصدق نيز دستگير و در يك دادگاه فرمايشي به ۳ سال زندان محكوم گرديد. وي پس از پايان دوران حبس نيز تا آخر عمر به احمد آباد تبعيد شد و در حصر خانگي بسر برد. مقاومت اما همچنان ادامه داشت و چندي بعد، روحانيون و اساتيد دانشگاه و بعضي شخصيت‌ها، تشكلي به نام «نهضت مقاومت ملي» به وجود آوردند كه با نظر مثبت دكتر مصدق به يكي از بزرگترين نهضت‌هاي سياسي در سال‌هاي بعد تبديل شد.

 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تظاهرات كارگران شركت نفت ايران و انگليس در اعتراض به پايين بودن دستمزد عليه دولت بريتانيا. تاريخ نامعلوم
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تظاهرات كارگران شركت نفت ايران و انگليس در اعتراض به پايين بودن دستمزد عليه دولت بريتانيا. تاريخ نامعلوم
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
سخنراني مصدق در مقابل مجلس شوراي ملي درباره لزوم ملي شدن صنعت نفت. شهريور سال 1330
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تظاهرات حاميان دكتر مصدق در برابر مجلس شوراي ملي پس از اعلام شكايت دولت بريتانيا از ايران. مهر 1330
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تظاهرات حاميان دكتر مصدق در خيابان هاي تهران. 30 تير 1331
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
طرفداران دكتر مصدق پس از به خشونت كشيده شدن تظاهرات در حمايت از وي. 30 تير 1331
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
حاميان دكتر مصدق تصوير بزرگ او را در تجمع مقابل مجلس بالا مي برند. اسفند 1331
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تجمع حاميان دكتر مصدق پس از قيام 30 تير و بازگشت وي به قدرت. اسفند 1331
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
گفتگوي مصدق با "آريل هريمن" فرستاده ويژه ترومن رئيس جمهور امريكا براي ميانجي گري در قضيه ملي شدن نفت. 24 تيرماه 1330
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
مصدق، هريمن و مترجم او در مذاكرات بي نتيجه براي ميانجي گري در اختلاف مصدق و دولت انگليس در قضيه ملي شدن نفت. 24 تيرماه 1330
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تظاهرات هواردان شاه و مخالف مصدق در خيابان هاي تهران. اسفند 1331
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تجمع هوادارن شاه و مخالفان مصدق در مقابل مجلس شوراي ملي. اسفند 1331
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تجمع هوادارن ملي شدن صنعت نفت در تهران. تاريخ نامعلوم
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
اوباش تهران به سركردگي شعبان جعفري در مقابل خانه دكتر مصدق. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
شعبان جعفري و دار و دسته او در خيابان‌هاي تهران. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
عكسي كه گفته مي شود از لحظه ورود نيروهاي مسلح ارتش به خانه دكتر مصدق گرفته شده است. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
منزل دكتر مصدق پس از يورش ارتش تحت امر زاهدي. 28 مرداد سال 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
آتش زدن كيوسك روزنامه فروشي در خيابان‌هاي تهران به دست هوادارن شاه. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
پاك كردن ديوارها از شعارهاي ضد شاه و امريكا به دستور زاهدي؛ در اين عكس مرد شعار "يانكي به خانه برگرد" را پاك مي كند. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
حمله چماق داران به حاميان نخست وزير در روز كودتا. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تانك هاي ارتش پس از كودتا در خيابان هاي تهران. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
هواداران شاه سوار بر تانك ارتش در خيابان هاي تهران. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تانك ارتش در خيابان هاي تهران. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
تانك هاي ارتش در خيابان هاي تهران در انتظار ورود شاه. 1شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
استقرار صفي از تانك هاي ارتش پيش از ورود شاه به ايران. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
ساعات اوليه پس از انجام كودتا؛ زاهدي در دفتر شهرباني تلگراف موفقيت عمليات را براي شاه مي نويسد. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
فرمان شاه مبني بر انتصاب فضل‌اله زاهدي به مقام نخست وزيري (دستور شاه براي كودتا)
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
ساعات اوليه پس از انجام كودتا؛ زاهدي در دفتر شهرباني تلگراف موفقيت عمليات را براي شاه مي نويسد. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
محمدرضا پهلوي در لحظه دريافت خبر موفقيت زاهدي در رم؛ شاه در جريان عمليات ابتدا به كلاردشت و رامسر و سپس با هواپيما به بغداد و رم پرواز كرد. 28 مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
محمدرضا پهلوي و ثريا در فرودگاه رم در حال بازگشت به ايران. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
كيم روزولت فرمانده عمليات آژاكس. تاريخ عكس نامعلوم
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
استقبال از محمدرضا پهلوي در فرودگاه تهران. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
استقبال از محمدرضا پهلوي در فرودگاه تهران؛ او با يك فروند هواپيماي هلندي از رم به تهران بازگشت. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
بازگشت محمدرضا پهلوي به تهران. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
محمدرضاپهلوي پيش از بازگشت به ايران. مرداد 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
استقبال افسران ارتش از شاه پس از بازگشت به ايران. 1شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
استقبال از شاه پس از بازگشت به ايران. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
ژنرال "مك كلور" (سمت چپ) مستشار نظامي امريكا در هيات استقبال از محمدرضاشاه در فرودگاه. 1 شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
قرباني كردن گاو در جريان استقبال از محمدرضاشاه پس از بازگشت به ايران. 1شهريور 1332
 
(تصاوير) كودتا عليه دولت مصدق
 
مصدق پس از كودتاي 28 مرداد و در دادگاه نظامي؛ او در اين دادگاه به سه سال حبس مجرد (انفرادي) محكوم شد.