پايگاه خبري نگاه جنوب ايران نيوز : بركناري وزير خارجه امور عمان به چه معناست؟
شنبه، 1 شهریور 1399 - 11:40 کد خبر:42506
شايد به همين دليل است كه محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه ايران، در توئيتي به زبان عربي، ضمن تقدير از بن علوي، از وزير امور خارجه جديد عمان استقبال كرد و حتي او را «دوست صميمي» خود دانست. در اين ميان بايد به يك نكته اشاره كرد. بعد از روي كار آمدن سلطان هيثم نيز گمانه‌هايي درباره نزديك شدن عمان به عربستان و دور شدن از ايران مطرح شد، اما اين امر در عمل اتفاق نيفتاد. حالا نيز ممكن است گمانه‌ها درباره بروز فترت در روابط تهران و مسقط نيز محقق نشود.


به گزارش تگاه جنوب ايران نيوز، يوسف بن علوي، وزير امور خارجه سابق عمان، پس از دو دهه، از رياست دستگاه ديپلماسي عمان بركنار شد. اين امر در شرايط فعلي عمان و منطقه مي‌تواند از منظر تاثيرگذاري بر مناسبات عمان با كشور‌هاي همسايه حائز اهميت باشد.

 هيثم بن طارق آل سعيد، سلطان جديد عمان، در قالب ۲۸ فرمان سلطنتي تغييرات گسترده‌اي در ساختار نهاد‌هاي عمان ايجاد كرد. برخي وزارتخانه‌ها ادغام شدند، برخي ديگر نام‌شان تغيير كرد و صلاحيت و اختيارات برخي وزارتخانه‌ها و ورزا نيز مشخص شد. اين فرامين، تغييرات گسترده‌اي ايجاد كرد. اما در اين ميان، يك تغيير كه در فرامين به طور مستقيم به آن اشاره نشده است، توجه محافل رسانه‌اي را به خود جلب كرد و آن، بركناري يوسف بن علوي از وزارت امور خارجه است.

بركناري يوسف بن علوي به چه معناست؟

به موجب يكي از فرمان‌هاي سلطان هيثم، بدر بن حمد البوسعيدي، (از نزديكان سلطان) به عنوان وزير امور خارجه منصوب شد. اين فرمان، به مثابه بركناري يوسف بن علوي تفسير شد. هر چند كه در هيچكدام از فرامين، به طور رسمي صحبتي از بركناري يا عزل بن علوي نشده است.

معمولا از يوسف بن علوي تحت عنوان «وزير امور خارجه عمان» ياد مي‌شد. در حالي كه اين عنوان دقيق نبود. بن علوي وزير امور خارجه نبود بلكه مرتبه پايين‌تري از وزير امور خارجه داشت. عنوان رسمي او «وزير مسئول در امور خارجي» بود. در دوره سلطان قبلي و تا قبل از فرامين اخير سلطان هيثم، سلطان منصب وزير امور خارجه و چند منصب وزراتي ديگر را برعهده داشت. در فرمان اخير سلطان هيثم اين امر تعديل شد و منصب وزير امور خارجه از سلطان به شخص ديگري محول شد. در واقع مي‌توان گفت كه بدر البوسعيدي اولين وزير امور خارجه رسمي عمان است.

اما به رغم اينكه بن علوي تقريبا منصبي شبيه به منصب «وزير مشاور در امور خارجي» در بعضي كشور‌هاي عربي داشت، توانست نقش كليدي در شكل دهي به سياست خارجي عمان در چند دهه گذشته ايفا كند. به نحوي كه او به لقب‌هايي مانند «مهندس سياست خارجي عمان»، «خنجر سياست» و «حكيم سياست» عمان ملقب شده است. البته اين القاب با شخصيت بن علوي بي ارتباط نبود.



بن علوي در سال ۱۹۴۵ در شهر صلاله عمان به دنيا آمد و در جواني به انقلابيون ظفار پيوست. اما بعد از اينكه انقلابيون به شوروي و كشور يمن جنوبي تمايل پيدا كردند از آن‌ها جدا شد و سپس به كويت رفت و در برخي ادارات دولتي كويت مشغول به كار شد. البته اينها، قبل از روي كار آمدن سلطان قابوس بن سعيد بود. يك ماه بعد از روي كار آمدن سلطان قابوس، سلطان جديد در آگوست ۱۹۷۰ بن علوي را به عمان فراخواند و او را در مناصب ديپلماتيك، از جمله در سفارت عمان در بيروت، به كار گرفت. بن علوي در سال ۱۹۷۳ به مرتبه سفير ارتقا يافت و در سال ۱۹۷۴ به سمت معاون دبير كل وزارت امور خارجه منصوب شد. در نهايت، بن علوي در سال ۱۹۹۷ سكان وزارت امور خارجه عمان را به دست گرفت و از آن سال تا زمان بركناري در اين سمت خدمت كرد.

بن علوي در طول وزارت، معمار كليدي سياست بي طرفي عمان بود. او در طول ۲۳ سال وزارت توانست تقريبا با تمام بازيگران منطقه، از اسرائيل گرفته تا ايران، روابط حسنه‌اي برقرار كند. عمان در اين سال‌ها به عنوان يك كشور واسطه شناخته شد. شايد مهمترين نقش عمان به عنوان واسطه در مذاكرات منتهي به امضاي توافق برجام تجلي يافت. عمان، مذاكرات سري ايران و آمريكا را تسهيل كرد و هنوز هم گزارش‌هايي در رسانه‌ها درباره وساطت مسقط بين تهران و واشنگتن منتشر مي‌شود. هر چند كه در سال‌هاي اخير به رغم افزايش تنش‌ها ميان ايران و آمريكا، نقش عمان به عنوان واسطه ميان دو طرف كمرنگ شد.

 

بركناري يوسف بن علوي به چه معناست؟

بن علوي چند بار در مواقع تشديد تنش‌ها ميان ايران و آمريكا، به تهران سفر كرده بود، حالا او در شرايطي بركنار شد كه آمريكا مكانيسم ماشه برجام را فعال كرده است. 

از اين رو، خروج بن علوي از منصب وزارت موجي از گمانه‌زني‌ها به راه انداخت. هنوز هيچ دليل رسمي براي بركناري بن علوي ذكر نشده است، اما با در نظر گرفتن تحولات عمان و منطقه مي‌توان چند دليل محتمل را مطرح كرد.

دليل اول مي‌تواند تغيير سلطان در عمان باشد. به هر حال، بن علوي يكي از رجال سلطان قبلي بود و معمولا وقتي حاكم كشوري تغيير مي‌كند، چهره‌هاي جديد جايگزين چهره‌هاي دوره قبلي مي‌شوند. اين امر حتي در كشور‌هاي دمكراتيك هم رخ مي‌دهد، شايد بهترين نمونه معاصر آن، تغيير تمام مسئولان بلندپايه دوره رياست جمهوري باراك اوباما بعد از روي كار آمدن دونالد ترامپ باشد.

اما دليل دوم مي‌تواند با سياست خارجي عمان مرتبط باشد. كمتر از دو ماه پيش، يك معارض عماني به نام سعيد جداد، يك نوار صوتي محرمانه‌اي از گفتگو‌هاي بن علوي با معمر قذافي، رهبر سابق ليبي، منتشر كرد. در اين نوار، قذافي و بن علوي درباره براندازي نظام عربستان و حتي تجزيه اين كشور صحبت مي‌كنند. اين نوار صوتي، نوعي بدگماني ميان عربستان، عمان و حتي قطر ايجاد كرد. در آن زمان، نشانه‌هايي از نزديك شدن عمان به عربستان مطرح شد. اما با انتشار نوار صوتي بن علوي، ناگهان نوعي بدگماني ميان دو كشور ايجاد شد. در آن زمان، برخي ناظران گفتند كه احتمالا قطر با استفاده از نفوذش در طرابلس، پايتخت ليبي، نوار مزبور را منتشر كرد تا جلوي تحكيم روابط ميان عربستان و عمان را بگيرد. البته، حتي اگر قطر اين نوار را منتشر كرده بود، باز هم اين نوار مي‌توانست سعودي‌ها را حداقل نسبت به بن علوي بدبين ند. خصوصا كه محتواي نوار تكذيب نشد.

حالا كه بن علوي بركنار شده است، برخي محافل رسانه‌اي نزديك به عربستان ادعا مي‌كنند كه بركناري بن علوي مي‌تواند نشانه‌اي از تمايل سلطان جديد عمان به تقويت روابط با عربستان باشد.

البته در رابطه با تقويت روابط عمان با عربستان و شايد امارات، نكته‌اي ديگري وجود دارد و آن بحران اقتصادي عمان است. در پي سقوط قيمت‌هاي نفت و شيوع بيماري كرونا، عمان با يك بحران اقتصادي كم سابقه‌اي مواجه شد. سلطان جديد، براي مواجهه با اين بحران تدابير مختلفي از قبيل كاهش هزينه‌ها اتخاذ كرد، اما اين تدابير به تنهايي نتوانست بحران را مرتفع كند. برخي ناظران بر اين باور هستند كه عمان با هدف جلب كمك‌هاي اقتصادي عربستان و امارات، ممكن است در پي تحكيم روابط با اين دو كشور است. اگر اين گمانه درست باشد، بركناري بن علوي مي‌تواند نشانه‌اي تغيير سياس بي طرفي عمان و يا حداقل كاهش آن باشد.

براي بركناري بن علوي دليل ديگري نيز ذكر شده كه البته بعيد به نظر مي‌رسد. اين بركناري، يك روز بعد از تماس تلفني بن علوي با گابي اشكنازي، وزير خارجه اسرائيل، اتفاق افتاد. اين تماس در شرايطي رخ داد كه موج رسانه‌اي درباره عادي سازي روابط ديپلماتيك ميان برخي كشور‌هاي عربي و اسرائيل به راه افتاده است. شايد، بن علوي بدون هماهنگي با سلطان جديد اقدام به گفتگو با اشكنازي كرده است. امري كه مي‌تواند در سايه بحران اقتصادي فعلي عمان براي سلطان اين كشور هزينه ديگري درست كند.

جنجال يك نوار صوتي مرموز؛ از تجزيه عربستان استقبال مي‌كنيم!

اما اينكه بركناري بن علوي چه تاثير بر مناسبات عمان با ايران مي‌گذارد، هنوز با قاطعيت نمي‌توان در اين خصوص اظهار نظر كرد. عمان، حتي اگر به عربستان هم نزديك شود، باز هم به احتمال زياد روابط حسنه با ايران را حفظ خواهد كرد. اما بركناري بن علوي مي‌تواند نقش عمان به عنوان واسطه را تضعيف كند. خصوصا اگر اين بركناري با نزديكي به عربستان و امارات همراه شود.

شايد به همين دليل است كه محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه ايران، در توئيتي به زبان عربي، ضمن تقدير از بن علوي، از وزير امور خارجه جديد عمان استقبال كرد و حتي او را «دوست صميمي» خود دانست. در اين ميان بايد به يك نكته اشاره كرد. بعد از روي كار آمدن سلطان هيثم نيز گمانه‌هايي درباره نزديك شدن عمان به عربستان و دور شدن از ايران مطرح شد، اما اين امر در عمل اتفاق نيفتاد. حالا نيز ممكن است گمانه‌ها درباره بروز فترت در روابط تهران و مسقط نيز محقق نشود.